Łodygowice to miejscowość w województwie śląskim, w powiecie żywieckim, stanowiąca siedzibę gminy Łodygowice. Położona jest w malowniczej Kotlinie Żywieckiej, u podnóża Beskidu Małego i Śląskiego, na wysokości ok. 370 m n.p.m.. Pod względem historycznym ziemie te wchodziły w skład państwa Wiślan, a na przełomie X i XI wieku znalazły się w granicach państwa polskiego. W okresie rozbicia dzielnicowego, w 1179 roku, obszar ten przeszedł pod panowanie książąt śląskich i dopiero w 1457 roku król Kazimierz Jagiellończyk wykupił go z powrotem do Korony.
Początki wsi i pierwsze wzmianki
Łodygowice oraz sąsiednie Pietrzykowice zostały założone w XIII wieku w miejscu wcześniejszych osad słowiańskich, zniszczonych podczas najazdu Tatarów. Osadnikami byli głównie koloniści niemieccy, a wieś lokowano na prawie magdeburskim; stąd też pochodziła jej pierwotna niemiecka nazwa – Ludwigsdorf.
Najstarsze pisemne wzmianki o miejscowości pochodzą z 1310 roku i dotyczą sołtysa Łodygowic, Ludwika Lisko. W źródłach łacińskich wieś pojawiała się jako Villa Lodovici (1373 r.), a w kronice Jana Długosza z lat 1470‑1480 jako Ludwygowycze. Do końca XIII wieku Łodygowice były wsią książęcą, a następnie książę opolski Władysław podarował je zakonowi cystersów z Rud koło Raciborza.
W 1364 roku odnotowano spór między cystersami a księciem oświęcimskim Janem Scholastykiem dotyczący dochodów z wsi, który doprowadził nawet do jej najazdu i złupienia. W 1373 roku Łodygowice stały się siedzibą parafii, co podkreślało ich rosnące znaczenie w regionie.
Pod panowaniem kolejnych rodów (XV–XVIII wiek)
W 1474 roku opat cystersów Piotr III sprzedał Łodygowice (wraz z Pietrzykowicami i Wilkowicami) Piotrowi Komorowskiemu. Wieś pozostała w rękach rodu Komorowskich do 1624 roku. W tym czasie, w XV i XVI wieku, miejscowa ludność została zasilona nowymi osadnikami – Wołochami, którzy uciekając przed wojnami tureckimi, osiedlili się w Beskidach, dając początek gospodarce pastersko‑hodowlanej.
W 1608 roku, po śmierci Krzysztofa Komorowskiego, Żywiecczyzna została podzielona na trzy części (tzw. państwa – suskie, ślemieńskie i żywieckie); Łodygowice znalazły się w granicach klucza żywieckiego.
Druga połowa XVII wieku to czas zniszczeń wojennych, gdy okolice Łodygowic były najeżdżane przez Kozaków, Szwedów, a nawet nieopłacone polskie wojsko, które zakładało konfederacje i łupiło tereny, na których stacjonowało.
Zbójnickie tradycje
Z historią Łodygowic nierozerwalnie związane są tradycje zbójnickie. Od połowy XV do końca XVIII wieku na terenie dawnego państwa łodygowickiego grasowały zbójnickie bandy, napadając na dwory, plebanie i zamożniejszych chłopów. Proboszcz łodygowicki Jan Nemantius odnotował w swojej kronice, że z powodu zbójników księża nie mogli latem wykonywać obowiązków duszpasterskich. Kronika żywiecka Andrzeja Komonieckiego wymienia dwudziestu kilku grasujących tu zbójników, w tym słynnego Mateusza Klimczaka (od jego nazwiska pochodzi nazwa góry Klimczok) oraz braci Tomasików z Łodygowic.
W 1662 roku teren ten nawiedził jeszcze groźniejszy „Związek Święcony” pod wodzą Mikołaja Skrzetuskiego, który rabował i grabił, wyrządzając ogromne straty. W samych Łodygowicach i okolicznych wsiach szacowano je na tysiące złotych. W 1705 roku w tutejszym zamkowym więzieniu na wyrok oczekiwali trzej zbójnicy: Adam Kubala, Jan Góra i Jędrzej Świerczek.
Dwór obronny w Łodygowicach (zamek)
Jednym z najcenniejszych zabytków Łodygowic jest dwór obronny (nazywany też zamkiem), położony nad rzeką Żylicą. Pierwotnie w tym miejscu stał drewniany dwór rodu Komorowskich. Budowę nowego, murowanego obiektu rozpoczęto w 1629 roku z inicjatywy kasztelana krakowskiego Jerzego Zbaraskiego, jednak z powodu jego śmierci w 1631 roku prace przerwano. Łodygowice przeszły w ręce Wiśniowieckich, a następnie zostały wniesione w posagu wojewodzie mazowieckiemu Stanisławowi Warszyckiemu.
Warszycki, w obliczu zagrożeń wojennych, podjął kontynuację budowy, tworząc niewielką rezydencję obronną. W 1673 roku otoczył dwór fortyfikacjami na planie kwadratu o boku około 50 metrów. W XIX wieku dwór został gruntownie przebudowany w stylu neogotyckim. Po II wojnie światowej obiekt pełnił funkcje administracyjne i edukacyjne. Po gruntownej renowacji w latach 2014–2019 mieści dziś m.in. Urząd Stanu Cywilnego. Choć z pierwotnych fortyfikacji zachowały się tylko fragmenty, dwór pozostaje unikatowym przykładem architektury obronnej na Żywiecczyźnie.
Zabytki i współczesność
Oprócz dworu, w Łodygowicach znajduje się drewniany kościół pw. Świętych Szymona i Judy Tadeusza z XVII wieku – jeden z największych drewnianych kościołów w polskich Beskidach. Zachował się także zespół zamkowo-parkowy oraz zabytkowa stacja kolejowa.
Współcześnie Łodygowice są miejscowością turystyczno‑rekreacyjną, cenioną za bliskość gór, lasów i Jeziora Żywieckiego. Okolica oferuje liczne szlaki piesze, możliwość uprawiania sportów wodnych oraz bogatą ofertę noclegową. Mimo nowoczesnego rozwoju, wieś zachowała swój historyczny charakter, a zabytki i tradycje wciąż przyciągają miłośników historii i regionalnych legend.
Dzieje Łodygowic obejmują ponad siedem stuleci – od średniowiecznej wsi lokowanej przez cystersów, przez okres panowania możnych rodów, wojny i zbójnickie napady, aż po współczesność, w której miejscowość łączy funkcje administracyjne, turystyczne i kulturalne.
- Gmina Łodygowice – Historia i zabytki:
- Wikipedia – Łodygowice:
- Jacek Kachel: blog „Dawniej niż wczoraj”,
- Dwór (zamek) w Łodygowicach – Zabytek.pl
- Drewniany kościół pw. św. Szymona i Judy Tadeusza – Wikipedia,
- Portal „Zbójnicki Szlak” – Państwo Łodygowickie i zbójnickie tradycje:
- Dzieje Łodygowic i ich okolic.
Dodaj komentarz